ابو القاسم سلطانى
112
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
و به انگليسى آن را Cassia pulp و به فرانسه Casse مىنامند كه قسمت قابل استفاده در درمان مىباشد و حدود يكچهارم وزن ميوه را تشكيل مىدهد . براى جدا كردن پوست و فلسها از پولپ ، ابتدا مختصرى ميوه را گرم كرده سپس شكافى طولى به ميوه داده و محتويات داخل ميوه را به وسيله كارد نوك كندى خارج مىكنند سپس دانهها و فلسها را از آن جدا مىكنند ، و يا پس از خارج كردن مواد از ميوه آن را با آب مخلوط نموده در بن مارى قرار مىدهند و گاهگاهى آن را بهم مىزنند تا به غلظت عصاره نرم برسد . تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى : يونانىها و رومىها آن را نمىشناختهاند و اروپائيان توسط پزشكان ايرانى با آن آشنا شدهاند در كليه كتب قديم كه قبل از دوران قاجاريه نوشته شده با عنوان خيار شنبر كه معرب از خيار چنبر 2 * فارسى است و در كتاب خطى فروغ ناصرى ذيل فلوس شرح آن آمده است . رازى به نقل قول از پزشكان ايرانى قبل از دوران خود مىنويسد : خيار شنبر خارجكننده صفرا بوده در يرقان ، درد كبد موثر ، غليان خون را كم نموده و نرمكننده آماسهاى سخت مىباشد و داروئى بىزيان حتى براى بانوان آبستن مىباشد 3 * خيار چنبر در درد مفاصل و دبيله 4 * شكم موثر است و مضمضه كردن با ريشه پخته شده آن درد دندان را تسكين مىدهد 5 * . بهعنوان مشابه مىتوان معادل نصف وزن آن ترنجبين و با سه برابر وزن آن مويز بىدانه را جايگزين نمود 6 * . خيار شنبر شكم را لينت مىبخشد و بلغم را بدون عارضه خارج مىكند . ماليدن جوشانده آن درد نقرس و مفاصل را تسكين مىدهد و با آب گشنيز و لعاب اسپرزه و به صورت غرغره در التهاب چركى حاد لوزه و بافتهاى اطراف آن 7 * موثر مىباشد 8 * . ابن سرابيون گويد كه آن نرمكننده سينه و پاككننده عصب است و مقدار خوراك آن حدود 10 الى 35 گرم مىباشد كه آن را در آب گرم حل نموده مىخورند بهتر آن است كه آن را قبلا در روغن بادام شيرين خيسانده بعدا تناول نمايند 9 * . مخلوط آن را تمر هندى مسهل صفرا ، با تربد مسهل بلغم ، با بسفايج ، آب كاسنى ، آب برگ بيد ، و آب شاه تره مسهل سودا ، با لعاب ريشه ختمى ، بهدانه ، اسپرزه ، روغن بادام ، تا جريزى و كشوث گشانيده انسداد كبد و در درد كبد ، يرقان و تب موثر مىباشد اگر آن را بجوشانند اثر آن كم شده و چسبندگى آن بيشتر مىشود و به سبب چسبندگى كه دارد به روده مىچسبد لذا آن را با روغن بادام شيرين مىخورند و يا چند قطره روغن بادام شيرين روى آن مىريزند . براى جلوگيرى از زيان رساندن آن به معده آن را با مصطكى و انيسون مصرف مىنمايند . مقدار خوراك آن 25 تا 100 گرم مىباشد . گرد پوست سياه آن با زعفران ، شكر ، گلاب زايمان را آسان و بچهدان را خارج مىكند و ضماد پوست آن در اكزما خوب است .